+ ارسال نظر
نمایش نتایج: از 1 به 1 از 1

موضوع: ویژگی های یک دانشگاه اسلامی از دید امام خامنه ای

  1. #1
    مدیر ارشد انجمنهای نور آسمان محبّ الزهراء آواتار ها
    تاریخ عضویت
    Feb 2010
    محل سکونت
    ماه
    نوشته ها
    16,977
    تشکر
    0
    تشکر شده 1 بار در 1 ارسال

    پیش فرض ویژگی های یک دانشگاه اسلامی از دید امام خامنه ای




    بيانات در جلسه پرسش و پاسخ دانشگاه تهران‌



    بسم‌اللَّه‌الرحمن‌الرحی

    نكته‌اى را كه به نظرتان مى‌رسد، بنويسيد؛ من هم چيزهايى كه به نظرم لازم برسد، بعداً خواهم گفت. ليكن دوست دارم كه دانشجويان عزيز سؤال كنند، من هم پاسخ بدهم. يقيناً بعضى از آنچه كه گفته خواهد شد، مفيد است؛ اگر نگوييم همه‌اش مفيد است. وقت من هم گرفته نمى‌شود. من امروز وقتم براى همين كار است. همه كارهاى ديگرِ امروز تا بعدازظهر را كنار گذاشته‌ام، براى اين‌كه اين‌جا با شما باشم. البته توجّه كنيد كه اين سؤالها زياد خواهد شد. قاعدتاً مرتب سؤال مى‌آيد و من شايد بخشى از اين سؤالها را بتوانم جواب بدهم؛ يعنى وقت اين‌قدر نخواهد بود كه همه سؤالها را جواب بدهم. فكر مى‌كنم بهتر اين باشد كه سؤالها را ببرم و دوستان دسته‌بندى كنند، بلكه بشود بعداً پاسخ داده شود و به شما برگردد. البته قول قطعى نمى‌دهم؛ سعى مى‌كنم كه اين كار را بكنم. اگر بشود، خيلى خوب خواهد بود.
    بعضى افراد با ايراد شبهه‌هايى نظير نظامى بودن، نسبت به حضور بسيج يا بسيج دانشجويى در دانشگاههااشكال كرده‌اند و محدوديتهايى را اعمال مى‌كنند. نظر جناب‌عالى چيست؟
    بسيج لزوماً يك سازمان نظامى نيست؛ يعنى حتماً سازمان نظامى نيست. بسيج، يعنى مردم. من هم ممكن است عضو بسيج باشم؛ اما نظامى نيستم. در دانشگاه، در كارخانجات، در حوزه‌هاى علميه، در ادارات، همه جا بسيجى هست. بسيج، يك سازمان نظامى نيست. دانشجويان هم بسيجى بودنشان هيچ اشكالى ندارد؛ بلكه بلاشك يك ارزش است. همه هم بسيجى باشند عيبى ندارد.
    على‌رغم اين‌كه تمامى اعضاى بسيج، دانشجو هستند و با اختيار و علاقه در بسيج ثبت‌نام كرده‌اند، اما مسؤولان دانشگاهها نسبت به اين گروه سختگيرى مى‌كنند.
    نه، من فكر نمى‌كنم كه مناسب باشد نسبت به بسيج سختگيرى شود. البته من حالا چند و چون اين قضيه را نمى‌دانم؛ بايد بعداً از رئيس محترم دانشگاه سؤال كنم، ببينم چنين چيزى اصلاً هست يا نه. در اين مملكت كسى با بسيج بد نيست. بسيج آن‌قدر به اين كشور خدمت كرده كه كسى نمى‌تواند در مفيد بودن آن - بلكه ضرورت آن - ترديد كند. بسيج، يادگار امام است.
    در زمينه‌ى فضاى مسموم مطبوعات كشور، نظر خويش را بفرماييد.
    بالاخره مطبوعات، مطبوعاتند ديگر! يكى خوب است، يكى خوبتر است؛ يكى بد است، يك بدتر است؛ هر كدامى براى خودشان امّتى دارند. به نظر من، راه برخورد با مطبوعات بد، توسعه مطبوعات خوب است. اگر زمينه مطبوعاتى در كشور، به شكل مفيد و مناسب پُر شود، مطبوعات بد - آن چيزى كه شما اسمش را بد مى‌گذاريد كه حالا نمى‌دانم ملاك بدى هم چيست؛ آن هم خودش يك بحث است - خيلى ميدان پيدا نخواهند كرد.
    بعد از انتخابات رياست جمهورى و حماسه حضور مردم در پاى صندوقهاى رأى، بعضى از اشخاص و مسؤولان، با تعابير مختلف، شكاف ايجاد مى‌كنند و از رئيس جمهور محبوب و محترم، در جهت منافع خود استفاده مى‌كنند.
    رئيس جمهور كسى نيست كه بشود از او سوء استفاده كرد. رئيس جمهور، شخصيتى برجسته، فاضل و آگاه است. ايشان خط درستى را انتخاب كرده و در همان خط هم حركت مى‌كند. ممكن است يك نفر هم براى خودش حرفى بزند، اما فكر نمى‌كنم كسى بتواند از رئيس جمهور سوء استفاده كند؛ ان‌شاءاللَّه.
    بزرگترين مشكل دانشگاههاى ما، جوّ جمود و تحجّر در حوزه علم و فرهنگ ناب اسلامى است. به نظر شما اين جوّ جمود را چگونه مى‌توان از بين برد؟
    مطلب بسيار مهم و قابل توجّهى است. البته من در اين‌كه اين بزرگترين مشكل ما باشد، ترديد دارم؛ اما بلاشك جمود و تحجّر هرجا باشد، يك مشكل است و راه از بين بردنش هم اين است كه شما - كه دانشجويان - هرچه مى‌توانيد به كيفيّت فكرى خودتان در زمينه دانش و معرفت بيفزاييد. هر يك نفر از شما، وقتى كه اهل دانش، فرهنگ، فرزانگى، روشنفكرى و فرهيختگى است، مى‌تواند اين مفاهيم را در عمل گسترش دهد؛ يعنى درست نقطه مقابل جوّ جمود و تحجّر. اگر بخواهيم با جمود بجنگيم، جنگ با جمود اين‌گونه است؛ يعنى جنگ فرهنگى است. جنگ با جمود، جنگ شمشيرى نيست؛ چون از مقوله فرهنگ است. تحجّر و جمود هم نوعى فرهنگ است؛ منتها فرهنگ بسته! بايستى با روشهاى فرهنگى با آن مقابله كرد. به نظر من، دانشجويان مى‌توانند در اين زمينه مؤثّر باشند.
    اگر امكان داشته باشد، مشكلات خانواده‌هاى شاهد - مخصوصاً دانشجويان شاهد - مورد گفتگو و بررسى قرار گيرد. اميدواريم با اين درخواست ما موافقت شود.
    من نمى‌دانم آيا پيشنهاد مى‌شود كه بنده با دانشجويان شاهد صحبت كنم، يا يك نفر را معيّن كنم صحبت كند؟ عيبى ندارد، اين مشكل را بررسى مى‌كنيم. گرچه ما با ساز و برگ دفترى به اين‌جا نيامده‌ايم، اما يكى از شما آقايان اين را يادداشت كنيد، تا بعد من به دفتر بدهم كه دنبال كنند. اين كاغذ را هم كنار بگذاريد، تا بعد رسيدگى بشود.
    چگونه مى‌توان از خطّ فكرىِ ناب ولايت در مسائل روزمرّه و جارى به صورت واضح مطّلع شد تا افراد نتوانند نظرات حضرتعالى را مثلاً خلاف وانمود كنند؟
    من آنچه كه در سخنرانيها بيان مى‌كنم، لبّ نظراتم است. اساسيترين نظراتم همانهايى است كه شما در سخنرانيها از من مى‌شنويد. هيچ نظرى درباره مسائل جارى كشور و مسائل اسلام و مسلمين و مسائل اجتماعى وجود ندارد كه من آن را درِگوشى به كسى بگويم و نشود آن را در علن گفت. نظرات من، نظراتى شفّاف و روشن است كه در خطبه نماز جمعه و در سخنرانى با گروههاى مختلف، شما اينها را مى‌شنويد.
    مگر در قرآن عزيز ما نيامده است كه انسان آزاد آفريده شده و بزرگترين آزادى، آزادى خواندن و نوشتن است؟ پس چرا در جمهورى اسلامى، اين حق را از ما گرفته‌اند؟
    من نمى‌دانم چه كسى اين حق را گرفته است! هر كس گرفته، به من معرفيش كنيد، تا من بروم حقّتان را از او بگيرم و به شما بدهم! حقيقت اين است كه شما جوانان، دوره قبل از انقلاب را در اين كشور نديده‌ايد و بسيارى از كشورهاى دنيا را هم نديده‌ايد. امروز خوشبختانه در ايران، آزادى فكر كردن و فكر را بيان كردن، در دنيا كم‌نظير است. البته من نمى‌خواهم بگويم كه اسلام اين آزادى را بدون قيد و شرط داده است؛ نه، اين‌طور نيست. محدوديتهايى در همين زمينه وجود دارد كه در قوانين ما هم آن محدوديتها پيش‌بينى شده است؛ كه شايد آنچه محصول همه اينهاست، با همان معارف قرآنى كه شما ذكر كرديد، منطبق است. اما آنچه كه امروز محصول همه اينهاست، آزادى است و خوشبختانه وجود دارد؛ خيلى هم خوب است. اين وضعى هم كه الان شما مى‌بينيد من و شما اين‌جا نشسته‌ايم و شما مى‌گوييد و من حرف شما را مى‌خوانم، اين هم جزو چيزهاى كم‌نظير در دنياست. من از اين‌كه وضع در كشور ما، از جهات انسانى و احترام به شخصيت و هويّت انسانى، آن‌چنان خوب باشد كه توقّعات بالاترى را بيافريند، خوشحال مى‌شوم، مانعى هم ندارد؛ اما بدانيد كه اگر شما به جاهاى ديگر - كشورهاى مشابه ما، با سوابقى كه شبيه هم داشته باشيم - برويد و در زمينه مسائل مربوط به آزادى نگاه كنيد، خواهيد ديد كه از اين جهت، خوشبختانه هيچ‌جا نظير ايران نيست.
    در مورد ازدواج جوانان دانشجو چه فكرى كرده‌ايد؟
    البته اين سؤال مهمّى است. من به هيچ‌وجه اين سؤال را شوخى نمى‌گيرم؛ واقعاً سؤال مهمى است. به نظر من يكى از كارهايى است كه مسؤولان مربوطه بايد به آن توجّه كنند. ما در اين زمينه‌ها - هم در مورد ازدواج جوانان و هم در مورد لوازمى كه ازدواج دارد - سفارشهاى زيادى هم به مسؤولان دولتى كرده‌ايم؛ از جمله مسأله مسكن كه من مدّتهاست به وزارت مسكن سفارش كرده‌ام. آنها اقدامهايى هم مى‌كنند كه ساخت مسكنهاى موقّت اجاره‌اى، براى زوجهاى تازه ازدواج كرده يكى از آن كارهاست. اميدواريم كه اين مقدّمات فراهم شود و ان‌شاءاللَّه مشكل ازدواج به شكلى حل گردد. در اين قضيه، بالاخره حق با شماست.
    تكليف نيروهاى علمى تازه جذب شده به اعضاى هيأت علمى دانشگاه در خصوص كمك به اسلامى كردن دانشگاهها چيست؟
    مسأله اسلامى كردن دانشگاهها در برنامه شوراى عالى انقلاب فرهنگى است كه برايش برنامه‌هايى دارند، كارهايى انجام مى‌دهند و در زمينه‌هاى مختلف آن را ريز كرده‌اند. در اين جهت، نيروى تازه جذب شده و نيروى قديمى، فرقى نمى‌كند؛ گمان نمى‌كنم تفاوتى داشته باشد. به‌هرحال، در روش اين كار، من هيچ دخالتى نمى‌كنم و نكرده‌ام. روش، مربوط به مسؤولان دانشگاهها و اعضاى برجسته شوراى عالى انقلاب فرهنگى است؛ آنها بايد تصميم بگيرند. من ايده را مطرح نمودم و از آنها مطالبه كردم و مطالبه هم خواهم كرد و اگر دانشگاهها اسلامى شده، فهميده بشود و معلوم گردد كه من چه خواستم و چه گفتم. فكر نمى‌كنم حتّى يك نفر در دانشگاهها باشد كه ضرورت و خوب بودن و مفيد بودن آن را احساس نكند. بنابراين، همه تكليف دارند كه در اين زمينه كار كنند. البته من هم مى‌توانم اين را احساس كنم كه منظور از اسلامى شدن دانشگاهها، هميشه و همه جا و نزد همه درست فهميده نشده باشد. بعضيها آن را خيلى محدود، كوچك و ضعيف فهميده‌اند. مقصود، يك مسأله خيلى والاتر از اين حرفهاست.
    با توجّه به امكانات ناچيز در بخش تحصيلات تكميلى، آيا امكان پيشرفت در عرصه علمى و رسيدن به جايگاه لازم وجود دارد؟
    من از امكاناتى كه در دانشگاهها هست، درست مطّلع نيستم؛ ليكن مطّلعم كه تصميم دولت، بر توسعه امكانت تحصيلى و تحقيقى دانشجويان است. ممكن است در دانشگاهى، به خاطر كمبودهايى كه دولت از لحاظ بودجه و مشكلات درآمدى دارد، موقّتاً نقصهايى وجود داشته باشد؛ ليكن تصميم قطعى و عزم دولت بر اين است كه اين مشكلات را برطرف كند.
    سرعت پيشرفت علمى را در ايران بيشتر مى‌دانيد، يا در امريكا؟
    اين سؤال خيلى عجيبى است. امريكاييها سالهاى متمادى است كه در زمينه‌هاى علمى تلاش مى‌كنند. در آن سالهايى كه امريكاييها در زمينه‌هاى علمى، آزادانه با امكانات ملى خودشان و امكاناتى كه از كشورهاى ديگر به غارت مى‌بردند، دانشمند تربيت مى‌كردند و پيشرفت علمى مى‌نمودند، ملت ما در زير يوغ رژيمى بوده كه با ايجاد اختناق، با وابستگى، با فساد سياسى و با فساد اخلاقى، اجازه نمى‌داده كه دانشمند ايرانى حتّى فكر كند! توقّع داريد ما در اين شرايط، در حدّ امريكا و پابه‌پاى امريكا پيش برويم؟ اين توقّعى زيادى است.
    من اين را شايد بار ديگرى هم گفته باشم كه اين جتهاى جنگنده‌اى كه در زمان رژيم گذشته از امريكا خريدارى كرده بودند، اگر در قطعه‌اى از آنها - كه هر قطعه، گاهى خودش متشكّل از دهها قطعه است - عيبى پيدا مى‌شد؛ يعنى يك قطعه ريز در يك مجموعه قطعه، اشكال پيدا كرده بود، امريكاييها اصلاً اجازه نمى‌دادند كه عناصر فنّى نيروى هوايى ما، اين قطعه بزرگ را باز كنند و عيب آن را بيابند و آن قطعه ريز را عوض كنند! فقط قطعه كامل - كه گاهى متشكّل از دهها و گاهى صدها قطعه بود - سوار هواپيما مى‌شد، به امريكا مى‌رفت، عوض مى‌شد و برمى‌گشت! اين‌گونه رفتار مى‌كردند. نه تعداد دانشجو، نه كيفيّت تحصيلى، نه ميدان كار، نه روحيه پرورش و تحقيق و آموزش و پژوهش، در كشور وجود نداشت. در آن شرايط، شما توقّع داريد كه ملت ايران پيشرفتى كرده باشد؟
    ما نوزده سال است كه شروع كرده‌ايم. در اين نوزده سال، مشكلات اوّلِ انقلاب و وقايع همين دانشگاه و حضور گروهكهاى مسلّح و دوره جنگ را داشته‌ايم. من از اين مسجد - مسجد دانشگاه تهران - خاطره‌هاى زيادى هم از پيش از انقلاب و هم از دوره‌هاى مختلف انقلاب دارم كه بد نيست يكى از آنها را براى شما نقل كنم: سال پنجاه و هشت من در يكى از روزهاى هفته - فكر مى‌كنم يكشنبه يا دوشنبه - به همين مسجد مى‌آمدم و نماز ظهر مى‌خواندم. دانشجويان جمع مى‌شدند، به سؤالات پاسخ مى‌دادم و برايشان سخنرانى مى‌كردم. در همان سال، اين دانشگاه تهران، سنگر گروهكهاى مسلّحى شده بود كه تحت عناوين و اسمهاى گوناگون، با ژ - 3 و كلاشينكف، از داخل دانشگاه به جان مردم بيرون دانشگاه و به جان دانشجويان مسلمان افتاده بودند! يكى از روزها كه در دانشگاه به‌شدّت درگيرى حقيقى وجود داشت، من طبق معمول، اوّل ظهر به اين‌جا آمدم. وقتى وارد دانشگاه مى‌شدم، چند نفر دانشجو آمدند گفتند امروز خطرناك است، اين‌جا نياييد. من گفتم نه؛ برنامه‌ام را تعطيل نمى‌كنم. لذا وارد شدم. دانشگاه خلوت بود، هيچ كس تقريباً نبود، خيلى تك و توك آدم ديده مى‌شد؛ چون وضع خطرناكى بود. از آن مسيرى كه مى‌آمديم، دانشجويان به مسجد آمدند. شايد آن روز ده نفر در مسجد جمع نشده بودند؛ همه فرار كرده بودند. به نظرم نماز را خوانديم و رفتيم؛ يعنى ما هم در حقيقت قدرى ترسيديم. متعاقب آن، مدّتى دانشگاه تعطيل شد. شايد حدود يك سال، دانشگاه در كشور ما تعطيل بود. ببينيد؛ اين نوزده سال، چنين دوره‌هايى در خود داشته است؛ دوران درگيريها، دوران درس نخواندن، دوران تظاهرات و اعتصابهايى كه هر روز بر دانشگاه تحميل مى‌شد. اثر اينها چيست؟ وقتى كه دانشجو را از درس خواندن و باز بدارند، شما دلتان مى‌خواهد شكوفايى علمى مثل برق در محيط علمى كشور به وجود آيد؟ بعد هم كه جنگ تحميلى و مشكلات آن بود. البته دانشگاهها باز شده بود، كلاسها برقرار شده بود؛ اما كشور مشغول جنگ بود. ما در حقيقت اگر بخواهيم اين نوزده سال را غربال كنيم، ده سال از آن در نمى‌آيد. در واقع بعد از پايان جنگ، ما توانستيم به دانشگاه رسيدگى كنيم.
    بنابراين سرعت پيشرفت علمى ده‌ساله ما به قدر سرعت علمى دويست‌ساله امريكا نيست؛ اما من مى‌خواهم به شما اين را بگويم كه دانشجوى ايرانى، با هوشمندى‌اش، با ايمانش، با احساس استقلالش، با احساس عزّتى كه امروز در ملت ايران و بخصوص در جوانان و دانشجويان ما هست، اگر سى سال كار كند، اميد هست كه به قدر صد سالِ ديگران پيشرفت كند.
    بهترين شيوه برخورد با منكرات چيست؟
    بستگى به اين دارد كه چه كسى بخواهد برخورد كند. اگر شما بخواهيد برخورد كنيد، «زبان» است. شما به غير از زبان، هيچ تكليف ديگرى نداريد. نهى از منكر براى مردم، فقط زبانى است. البته براى حكومت، اين‌طور نيست. اگر منكر بزرگى باشد، برخورد حكومت احياناً ممكن است برخورد قانونى و خشن هم باشد؛ ليكن نهى از منكر و امر به معروفى كه در شرع مقدّس اسلام هست، زبان است؛ «انّما هى اللسان».
    تعجّب نكنيد. من به شما عرض مى‌كنم كه تأثير امر و نهى زبانى - اگر انجام گيرد - از تأثير مشت پولادين حكومتها بيشتر است. من چند سال است كه گفته‌ام امر به معروف و نهى از منكر. البته عدّه‌اى اين كار را مى‌كنند؛ اما همه نمى‌كنند. همه تجربه نمى‌كنند، مى‌گويند آقا چرا اثر نمى‌كند؛ تجربه كنيد. منكرى را كه ديديد، با زبان تذكّر دهيد. اصلاً لازم هم نيست زبان گزنده باشد و يا شما براى رفع آن منكر، سخنرانى بكنيد. يك كلمه بگوييد: آقا! خانم! برادر! اين منكر است. شما بگوييد، نفر دوم بگويد، نفر سوم بگويد، نفر دهم بگويد، نفر پنجاهم بگويد؛ كى مى‌تواند منكر را ادامه دهد؟
    البته به شما بگويم عزيزان من! منكر را بايد بشناسيد. چيزهايى ممكن است به نظر بعضى منكر بيايد؛ در حالى كه منكر نباشد. بايد معروف و منكر را بشناسيد. واقعاً بايد بدانيد اين منكر است. بعضى گفته‌اند كه بايد احتمال تأثير وجود داشته باشد. من مى‌گويم احتمال تأثير همه جا قطعى است؛ مگر در نزد حكومتهاى قلدر، قدرتمندان و سلاطين. آنهايند كه البته حرف حساب به گوششان فرو نمى‌رود و اثر نمى‌كند؛ اما براى مردم چرا. براى مردم، حرف اثر دارد. بنابراين، پاسخ من اين شد كه بهترين روش براى شما كه از من سؤال كرديد، «زبان» است.
    با توجّه به تهاجم فرهنگى در دانشگاهها و استبداد و انحصار بعضى از اعضاى هيأت علمى و طرد و فشار به اساتيد مسلمان، نظام براى حمايت از اساتيد مسلمان و عدم اخراج آنان، چه تمهيدى را پيش‌بينى مى‌كند؟
    البته من اين مطالبى را كه شما برادر يا خواهر عزيزم نوشته‌ايد و من خواندم، تصديق نمى‌كنم. خواندن من، دليل تصديق نيست - نقل قول شماست - چون من خبر ندارم چنين چيزى وجود داشته باشد. البته اگر واقعاً چنين باشد كه در يك محيط دانشگاهى، فضا بر استاد مسلمان تنگ باشد، اين چيز بدى است؛ اين چيز خوبى نيست؛ ولى من بعيد مى‌دانم كه اين‌گونه باشد. اميدواريم اين‌گونه نباشد.
    لطفاً نظرتان را درباره همبستگى بين گروههاى مختلف بفرماييد.
    من معتقد به همبستگيم. من معتقد به روابط حسنه‌ام؛ روابط حسنه‌اى كه به معناى عدول از دانسته‌هاى صحيح و يقينى نيست. من معتقدم بين گروههاى دانشجويى، با هر سليقه‌اى كه هستند، بايد روابط حسنه برقرار باشد. شما نگاه كنيد؛ كشورهاى دنيا، گروههاى مختلف اجتماعى و سياسى در عالم، با وجود اختلافات فراوانشان، دور يك ميز مى‌نشيند، حرف مى‌زنند، مذاكره مى‌كنند؛ بالاخره به جايى هم مى‌رسند. معنا ندارد كه در محيط دانشگاه اسلامى، افرادى كه به اصول واحدى معتقدند، اسلام را قبول دارند، امام را قبول دارند، انقلاب را قبول دارند، ارزشها را قبول دارند؛ اما سلايق مختلفى هم دارند، اينها با همديگر كنار نيايند. من نمى‌توانم اين را بفهمم و قبول كنم.
    نظر جنابعالى درباره جامعه مدنى، تشكيل احزاب و انتخاب شوراها چيست؟
    جامعه مدنى، يك عبارت است؛ تا معنايش چه باشد؟ شعار جامعه مدنى را رئيس جمهورمان داده‌اند. ايشان در توضيح اين كلمه گفتند كه منظور من از جامعه مدنى، عبارت است از آن جامعه‌اى كه از «مدينةالنّبى» الگو مى‌گيرد. ما همه حاضريم در راه چنين جامعه‌اى، جانمان را بدهيم؛ اين‌كه معلوم است.
    البته امروز در غرب، اين اصطلاح معناى خاصّى دارد. شما بدانيد، غربيها با همه شگردهاى ممكن، كوشش مى‌كنند آن خطوط اصلىِ فكر و فرهنگ خودشان را منتقل كنند. حالا يك شكل و يك مجموعه درست كردند و اسمى هم رويش گذاشتند؛ كارى به آنها نداريم. ما از نظر خودمان، اين اصطلاح برايمان معنا شده و ما آن را قبول داريم.
    راجع به مسأله احزاب، انتخابات شوراها و غيره بايد گفت كه قانون اساسى تكليف همه اينها را معيّن كرده است. مگر كسى مى‌تواند قانون اساسى را قبول نداشته باشد؟ قانون اساسى، تكليف شوراها و تكليف احزاب را معيّن كرده است. اگر طبق آنچه كه در قانون اساسى هست و بعضى هم قانون عادّى دارد، عمل شود، من موافقم و به آن معتقدم.
    مى‌خواستم نظر حضرتعالى را درباره گروههاى حامى ولايت بدانم.
    به نظر من، همه گروهها حامى ولايتند. من در كشور، گروه قابل توجّهى كه ولايت را قبول نداشته باشد، نمى‌شناسم. همه ولايت را قبول دارند. حالا ممكن است بعضى مثلاً عشق و اخلاص بيشترى داشته باشند، بعضى كمتر داشته باشند. مثلاً ولايت ائمّه عليهم‌السّلام را همه قبول داريم؛ اما يك نفر هست كه تا اسم اميرالمؤمنين عليه‌السّلام مى‌آيد، چشمش پُر از اشك مى‌شود. او عشق بيشترى دارد؛ طبعاً ثواب بيشترى هم مى‌برد. يكى هم هست كه نه، حضرت را قبول دارد، امام مى‌داند، مخلص هم هست، حاضر است در راه اميرالمؤمنين عليه‌السّلام كشته هم بشود؛ اما اين‌طور هم نيست كه تا گفتند «السّلام عليك يا اميرالمؤمنين»، چشمهايش پُر از اشك شود. نمى‌شود گفت كه شما چرا ولايت را قبول نداريد و چشمتان اشكى نشد!
    همه گروههاى دانشجويى - چه خود گروهها و چه افراد دانشجويى - با من ارتباط دارند و پيش من مى‌آيند و همه‌شان اظهار ارادت به ولايت مى‌كنند. همه قبول دارند؛ نمى‌شود قبول نداشته باشند؛ معلوم است كه قبول دارند. من هم همه‌شان را به يك معنا حمايت مى‌كنم؛ البته نه حمايت مادّى؛ من كه از كسى حمايت مادّى نمى‌كنم. معتقدم اينها بايد در دانشگاه باشند، كار كنند، تلاش كنند، زحمت بكشند و البته مردم را مسلمان و انقلابى كنند. وظيفه تجمّعها و تشكّلهاى دانشجويى اين است كه همّتشان، مسلمان كردن - البته همه مسلمانند - و انقلابى كردن عناصر گوناگونى باشد كه هستند. آنها را پيش ببرند و تهذيب اخلاق و عمق يافتن بنيانهاى اخلاقى و انقلابى را در آنها هدف خودشان قرار دهند.
    دانشجوى موفّق چه دانشجويى است؟
    به نظر من دانشجوى موفّق كسى است كه خوب درس بخواند؛ خوب تهذيب اخلاق كند و خوب به ورزش بپردازد. من براى دانشجوى موفّق، سه شاخص دارم. البته ممكن است يك جوان موفّق در خانه، معيارهاى ديگرى داشته باشد؛ يك كاسب موفّق، يك ادارى موفّق، معيارهاى ديگرى داشته باشد؛ اما دانشجوى موفّق، به حيث دانشجويى، اين است: بايد خوب درس بخواند، به اخلاق و تهذيب نفس بپردازد، ورزش هم بكند.
    وظيفه جوانان حزب‌الّلهى و مؤمن در مقابل كجرويها و سوءنيّتهايى كه در بعضى جاها مشاهده مى‌شود، چيست؟
    اگر منكر است، وظيفه نهى از منكر است.
    لطفاً قدرى از جوانى خود بگوييد.
    جوانيهاى ما به يك معنا، جوانيهاى خيلى پُرهيجان و پُرماجرايى بود؛ به يك معنا هم از آن جوانيهايى نيست كه آدم حسرتش را بخورد. اين را بدانيد، وقتى انسان جوانىِ شما را ندارد، جا دارد كه حسرتش را بخورد. عزيزان من! شما در دوران آزادى و بروز استعدادها زندگى مى‌كنيد؛ اما دوره جوانى ما اين‌طور نبود.
    من جلوِ دانشكده حقوق همين دانشگاه آمدم، منتظر برادرى بودم؛ با هم قرار داشتيم كه من بيايم و با هم برويم. شايد به اندازه ده دقيقه من در اين‌جا منتظر ايستادم. احساس كردم از سوى عناصرى كه همه جا پُر بودند - عناصر ساواكى و مأموران اطّلاعاتى و حراستى دانشگاهى - با چشم سوءظن به من نگاه مى‌شود؛ چون من دانشجو كه نبودم؛ با خود مى‌گفتند اين آقاى معمّم در اين‌جا جلوِ دانشكده حقوق، با چه كسى كار دارد؛ چه كار دارد و هدفش چيست؟ مبادا كار سياسى بكند!
    سالهاى اواخر دهه چهل يا اوايل دهه پنجاه بود - درست يادم نيست - اتّفاقاً در همين هنگام، مرحوم «رياضى يزدى» به ما رسيد. او شاعرى نسبتاً خوب بود و كارمند دانشكده پزشكى بود - اخيراً ديدم كه ديوانش هم چاپ شده است - او با ما خيلى دوست بود. اسم من را صدا كرد و سلام و عليكى گفت. بعد گفت شما مسجد دانشگاه را ديده‌ايد؟ چون من نديده بودم، گفت برويم مسجد دانشگاه را به شما نشان بدهم. به نظرم همين جاها بود؛ حالا من درست يادم نيست. احتمال مى‌دهم كه بعد از آن، وضع مسجد تغيير كرده است؛ چون آن‌جا كتيبه‌هايى بود كه رويش شعر نوشته شده بود. ما را كنار آن كتيبه‌ها آورد و گفت اين شعرها را ببينيد؛ بنا كرد به خواندن. بعد كه شعرها را خواند، به آخرش رسيديم، ديديم شعرها متعلّق به خود ايشان است! خدا ايشان را رحمت كند؛ ما را آورده بود كه اينها را ببينيم. به‌هرحال، ما از شعرهاى ايشان خيلى استفاده كرده بوديم؛ اين هم يك نمونه ديگرش بود. على‌اىّ‌حال، فضا، فضاى سوءظن و فضاى خطرناكى بود. حالا من كه در ميدان مبارزه بودم و زندان رفته بودم، حتّى در دانشگاه به قدر ده دقيقه كه جلوِ دانشكده حقوق مى‌ايستادم، مورد فشار نگاه سوءظن‌آميز مأموران بودم. بنابراين، زندگى تلخ بود.
    نقش نهاد نمايندگى ولىّ‌فقيه در دانشگاهها را چگونه ارزيابى مى‌فرماييد؟ آيا اين نهاد، نقش پدرانه و فراجناحى و فراتشكّلى خود را در حال حاضر به‌خوبى ايفا مى‌كند؟
    اين نهاد، نهادِ خيلى خوبى است و دانشگاه به اين نهاد نياز داشت. البته قبل از زمان من هم اين نهاد بود؛ من آمدم در واقع اين نهاد را مقدارى ويراستارى كردم؛ افرادى جوانتر و فعّالتر آمدند. از بعضى از دانشگاهها كه به من خبر مى‌رسد، الحمدللَّه خيلى خوب است؛ اما از جاهايى هم دانشجويان پيش من مى‌آيند و شكايت مى‌كنند. تا به حال بارها برادران پيش من آمده‌اند و شكايت كرده‌اند؛ اما آن شكايت، البته از سوءعمل آن برادر نهادى نيست؛ از مثلاً كم‌كاريهاست. كار لازم را انجام نمى‌دهند؛ به وقت انجام نمى‌دهند و ... . به‌هرحال، اگر مشكلى وجود دارد، بايد اصلاح شود.
    سرانجام و پايان كار شهردارى به كجا خواهد رسيد؟
    اين را بايد از دستگاه قضايى پرسيد؛ چون من هيچ دخالتى در اين قضيه ندارم. الان اطّلاع هم ندارم كه اين پرونده در چه وضعى است. البته آن هنگام كه گره‌اى ايجاد شده بود و من واقعاً ديدم معضلى هست، اين معضل را به شكلى موقّتاً حل كردم و اين به ملاحظه اطراف قضيه بود. من ديدم كه اطراف قضيه - كه مسؤولان عالى‌رتبه كشورند - سر اين قضيه دچار مشكل مى‌شوند؛ لذا من دخالت كردم و موقّتاً اين قضيه را حل نمودم؛ ليكن اين حل نهايى نبوده است. بالاخره پرونده‌اى است، به دادگاه مى‌رود و نتيجه معلوم مى‌شود. به نظر من، دادگاه چيز بدى نيست؛ خوب است.
    اين‌جانب روز يكشنبه همين هفته، شاهد مجروح شدن يك روحانى توسط يك نفر در خيابان كارگر بودم. به نظر شما، علّت كاهش محبوبيت روحانيون بعد از انقلاب چيست؟
    ايشان شاهد مجروح شدن يك روحانى بودند؛ اما من تقريباً شاهد شهيد شدن چندين روحانى بودم. امر چندان عجيبى نيست. بالاخره هر آدمى ممكن است دشمنى داشته باشد. يك روحانى در خيابان مجروح شده؛ در همان ساعت، دهها نفر غير روحانى هم اين طرف و آن طرف مجروح مى‌شوند؛ اين دليل كمبودِ محبوبيت نيست. نمى‌شود هم به طور كلى گفت كه بعد از انقلاب، محبوبيت روحانيون بالا رفته، يا پايين آمده است. بعضيها محبوبيتشان زياد شده، بعضيها هم كم شده است. بعد از انقلاب، در بُرهه‌اى خيلى بالا رفته، در برهه‌اى هم يك خرده تنزّل كرده است. بسته به شرايط و بعضى از پديدارهاى زمانى است. بر اين قضيه، عوامل گوناگونى اثر مى‌گذارد. اينها يك امر معمولى است.
    البته من نبايد اين را نگفته بگذارم، كه ممكن است يك انسان قدسى، اگر در هيچ كارى دخالت نكند و كنار بايستد، مقام قداست و آن حالت جنّت‌مكانيش محفوظ باشد؛ اما به مجرّد اين‌كه وارد ميدانى شد، بالاخره يك عدّه مخالف و يك عدّه موافق پيدا مى‌كند. اگر روحانيون در كارهاى گوناگون - مثل اوّل انقلاب كه در كميته‌ها و يا نهادهاى ديگر حضور داشتند - دخالت نمى‌كردند؛ يك گوشه در همان مسجد مى‌ماندند و يك وقت هم مثلاً ريشى مى‌جنباندند و انتقادى هم از اوضاع مى‌كردند، يقيناً عدّه‌اى به اينها علاقه‌مند مى‌شدند؛ ولى بدانيد عزيزان من! وقتى انسان وارد اين ميدان شد، هميشه اين‌گونه است كه يك عدّه را با خود موافق مى‌كند، يك عدّه را مخالف.
    البته سليقه‌ها دوگونه است: بعضى مى‌گويند خوب است ما جنّت‌مكان بمانيم؛ كنارى بايستيم و در هيچ كارى دخالت نكنيم. يك سليقه هم مى‌گويد نه، من جنّت‌مكانى را رها مى‌كنم و وارد ميدان مى‌شوم؛ كارى كه تكليف خودم مى‌دانم، انجام مى‌دهم. يك عدّه خوششان مى‌آيد، يك عدّه هم بدشان مى‌آيد؛ بايد خدا خوشش بيايد. اين هم يك سليقه ديگر است. اين سليقه، متعلّق به آنهايى است كه خوب عمل مى‌كنند؛ اما همه يك‌طور نيستند. «اى بسا خرقه كه مستوجب آتش باشد». در اين‌جا هيچ دعوى كلّى نمى‌كنيم كه هر كس اين لباس را دارد، عالى‌مقام و عالى‌جاه است؛ نخير، خيلى افراد هستند كه در اين لباس يا در هر لباس زيبا و پاك و مقدّسى، ممكن است باطن نامقدّسى داشته باشند.
    به نظر حضرت‌عالى، موانع اجرايى احكام نورانى اسلام و اصول مترقّى قانون اساسى نظام مقدّس جمهورى اسلامى در چيست؟
    البته خيليهايش عمل شده؛ نمى‌شود بگوييم مطلقاً عمل نشده است؛ ولى بله، راست مى‌گوييد، بعضى از اين قوانين هم عمل نشده است. موانعش هم يكى نيست كه من در يك جمله خلاصه كنم؛ بالاخره موانع گوناگونى دارد. بعضى از اين موانع، به عملكردها مربوط مى‌شود. بعضى از اين موانع، به ضعفهاى متراكم و شديد در مديريّتها و اساساً در آيين مديريّت مربوط مى‌شود. بعضى از اين موانع، به زمينه‌هاى نامساعدى كه از گذشته به ارث رسيده، يا تبليغاتى كه عليه اين احكام، يا عليه جمهورى اسلامى هست، ارتباط پيدا مى‌كند. بالاخره موانع گوناگونى وجود دارد.
    لطفاً بفرماييد آيا در زمينه فرهنگى، اقدام انقلابى را صلاح مى‌دانيد؟ به عبارت ديگر، در زمينه فسق و فجور، آيا برخورد فيزيكى را در مواردى كه مسؤولان كوتاه آمده و به وظيفه خود عمل نمى‌كنند، صلاح مى‌دانيد؟
    نه. شما شرعاً به‌هيچ‌وجه موظّف به برخورد فيزيكى با منكر نيستيد؛ شما فقط موظّف به گفتن هستيد. شما چه‌كار داريد؛ حرف خود را بگوييد. شما نمى‌گوييد، خيال مى‌كنيد كه اگر بگوييد، نمى‌شود. امتحان كنيد، بگوييد؛ بارها هم بگوييد. البته يك نفر بگويد، معلوم است كه اثر نمى‌كند. ديگران را وادار كنيد بگويند. خودِ گفتن، اثرش به مراتب از مشت بيشتر است؛ حتّى گاهى از اخم هم اثرش بيشتر است؛ با اين‌كه اخم اثر سازنده دارد و مثل مشت نيست. به‌هرحال، در نهى از منكر، اگر برخورد فيزيكى لازم باشد، كار حكومت است، نه كار مردم؛ مگر وقتى كه حكومت اجازه دهد و كسى را مأمور كند. آن بحث ديگرى است كه ما امروز چنين وضعى نداريم. ما واقعاً كسى را مأمور نمى‌كنيم و مصلحت نمى‌دانيم كه اين‌طور چيزها وجود داشته باشد.
    مسأله لباس روحانى دانشجويان حوزه علوم اسلامى چه مى‌شود؟
    من نفهميدم منظور چيست. لباس يعنى چه؟ يعنى مثلاً طلبه اگر دانشجو باشد، لباس چه مى‌شود؟ با لباس طلبگى بيايد؛ اشكالى ندارد. لباس كه فرقى نمى‌كند. به‌هرحال، اگر مقصود همين باشد، جواب را دادم.
    نظر شما در باره طرح «انطباق امور پزشكى با قوانين شرع» چيست؟
    من اين طرح را اصلاً نديدم و از جودش هم خبر نداشتم. از جنجال روزنامه‌ها فهميدم چنين طرحى هست؛ يك عدّه مخالفند، يك عدّه موافق. من نمى‌دانم اين طرح چيست و چگونه است. اصلاً من درباره قوانين و مقرّرات اظهارنظر نمى‌كنم. عمداً هم اظهارنظر نمى‌كنم؛ چون مجرايى دارد كه بايد خودش به طور طبيعى آن مجرا را طى كند. البته اگر قانونى شد، من از قانون اطاعت مى‌كنم؛ همه هم وظيفه دارند كه اطاعت كنند. به‌هرحال، اگر معناى اين كار اين است كه ما مى‌خواهيم موازين اسلامى را در دانشگاهها رعايت كنيم، اين چيز خوب، بلكه لازمى است. البته اگر اشكالاتى دارد، آن اشكالات را بايد برطرف كنيم.
    اوّلاً ما پيمان بسته‌ايم كه بر سر عهدمان با حضرت روح‌اللَّه و شهداى عاشقمان بمانيم و ان‌شاءاللَّه خواهيم ماند. ثانياً سؤال ما اين است كه امروز دانشگاه خالى از تشكّلهايى است كه به فرموده حضرت‌عالى، بايد حداقل چهل درصد دانشجويان را جذب كند. چرا متفكّران نظام، الگويى بر اساس جذب نيرو و همچنين ارائه توليدات فرهنگى در آنها عرضه نمى‌كنند؟
    به نظر من، تشكّلهاى دانشجويى نبايد از بيرون الگو بگيرند؛ الگو نمى‌خواهد. اين كه من مى‌گويم چهل درصد را بايد جذب كند، يعنى همين جمعيتهاى دانشجويى كه الان هستند، اينها بايد خوب كار كنند تا بتوانند حداقل چهل درصد دانشجويان را جذب كنند. من عقيده‌ام اين است كه آنها كم‌كارى دارند، والّا اگر كم‌كارى نداشتند، واقعاً چهل درصد دانشجويان، بلكه بيشتر دانشجويان را جذب مى‌كردند. كم‌كارى، گاهى كج‌سليقگى و گاهى قصور، موجب مى‌شود كه اين كار انجام نگيرد. اما اين‌كه حالا چه الگويى مورد نظر است، اين الگو را بايستى خودِ دانشجويان پيدا كنند.
    آيا در نظام اسلامى ما مى‌توان كسى را حقّ مطلق و كسى يا انديشه‌اى را باطل مطلق دانست، يا در هر تفكّر و يا در هر فردى، نظرات حق و باطل كم و بيش وجود دارد؟ من اين سؤال را يكى از سؤالات اساسى ذهن خود و بسيارى از دانشجويان مى‌دانم.
    اين مسأله نسبى‌نگرى، حرف خوبى نيست. نه اين‌كه من بخواهم بگويم چه كسى حقّ مطلق است، چه كسى هم باطل مطلق؛ نه، اين را به طور طبيعى آدم مى‌داند كه هيچ انسانى نيست كه در مجموعه تفكّراتش، يك حرف غلط يا يك فكر باطل - ولو نادانسته - نباشد. آن كسى هم كه فرضاً تصوّر غلط يا ايده باطلى را دنبال مى‌كند، لابد چيزهايى در كلماتش هست كه آنها حقّ است. بالاخره هر دروغگويى هم يك بار راست مى‌گويد؛ ولو تصادفاً! اين را من قبول دارم؛ اما اين‌كه ما اين را به صورت يك مبناى فكرى و فلسفى درآوريم و بگوييم اصلاً حقّ مطلق و باطل مطلقى وجود ندارد، اين غلط است. نخير؛ حقّ مطلق وجود دارد، باطل مطلق هم وجود دارد.
    پيامبر اكرم در جنگ بدر به پروردگار عالم عرض كرد كه پروردگارا! امروز همه حق، در مقابل همه باطل ايستاده است. واقعاً همين‌طور بود. پيامبر، حقّ مطلق بود؛ اما جبهه مقابلش، باطل مطلق. شما بفرماييد ببينم در مجموعه كافر قريش كه سواد ندارند، اخلاق ندارند، دخترانشان را زير خاك مى‌كنند، در مقابل بت به سجده مى‌افتند، به همديگر ظلم مى‌كنند، آن همه آدم‌كشى مى‌كنند، حقّشان كجاست؟ باطل مطلق است ديگر؛ كمااين‌كه پيامبر هم حقّ مطلق است. بنابراين، نظريه نسبى‌گرايى در حقّ و باطل، يك حرف است كه من اين نظريه را قبول ندارم؛ اما اين‌كه در واقعيت خارجى، آيا حقّ مطلق يا باطل مطلق در ما وجود دارد، آن يك حرف ديگر است. بله؛ من هم عقيده‌ام اين است كه هر آدم يا هر مجموعه طرفدار حق، بالاخره ممكن است شائبه غلطى، باطلى، خطايى در آن وجود داشته باشد؛ عكسش هم از آن طرف وجود دارد.
    اميدوارم كه من توانسته باشم اين سؤال را جواب بدهم. اگر اين برادر يا خواهر عزيزى كه اين سؤال را نوشته، باز هم در اين زمينه برايش سؤال باقى مانده، بنويسد، بدهد؛ اگر من ان‌شاءاللَّه بعداً فرصت كردم، يا خودم به اينها جواب بدهم، يا مجموعه‌اى را بگذارم جواب بدهند، باز بيشتر توضيح خواهيم داد.
    لطفاً نظر خود را درباره موضعگيريهاى مختلف در خصوص انتخابات مجلس خبرگان بفرماييد.
    من نمى‌دانم منظور چيست و نظرات مختلف يعنى چه. بالاخره انتخابات خبرگان، انتخاباتى است كه به عقيده من مهمّ است. البته مجلس خبرگان، برخلاف رياست جمهورى و مجلس شوراى اسلامى، كار نقد ندارد؛ براى يك لحظه منتظر مى‌نشينند، ليكن آن لحظه - لحظه انتخاب رهبر - بسيار مهمّ است. بنده هم هيچ چك و سند و سفته‌اى از خداى متعال نگرفته‌ام كه تا ده روز ديگر، يا يك ماه ديگر، يا شش ماه ديگر، يا يك سال ديگر، زنده خواهم بود؛ من هيچ تضمينى ندارم. ممكن است من يك ساعت ديگر نباشم؛ كاملاً ممكن است؛ نه اين‌كه بخواهيم تعارف كنيم. پس بايد خبرگانى وجود داشته باشند كه به مجرّد اين‌كه اين شخص زمين افتاد، يك نفر ديگر را اقامه كنند؛ كمااين‌كه بعد از رحلت امام، اين كار به‌سرعت انجام گرفت و با قطع نظر از نوع انتخابى كه آنها كردند - كه من خودم را حقير مى‌دانم - نفس اين كار و سرعت عمل، بسيار كار مفيد و گره‌گشايى بود. از اين جهت، كار خبرگان بسيار مهمّ است. بايد آدمهاى امين و درست و حسابى انتخاب شوند و منتظر بنشينند. البته آقايان هر سال يك جلسه دارند كه دور هم مى‌نشينند و بحث مى‌كنند. اين يك جلسه، برايشان لازم و ظاهراً مفيد است. ممكن است سالهاى متمادى بگذرد، به آن انتخاب اساسى نياز پيدا نكنند؛ اما يك لحظه كه انتخاب مى‌كنند، اين مجلس خيلى اهميت پيدا مى‌كند. من نظرم اين است؛ اما اگر موضعگيرىِ ديگرى هست، من اطّلاعى ندارم.
    همان‌طور كه حضرت‌عالى فرموديد، گمراهى خواص، باعث گمراهى عوام خواهد شد. بعضى از آقايان، بلاواسطه يا باواسطه، در حوزه مديريّت حضرت‌عالى دچار خلافهايى مى‌شوند. چگونه مى‌توان اين را به حضرت‌عالى منعكس نمود؟
    اين را بدانيد كه الان منعكس كردن مطلب به من، از منعكس كردن مطلب به هر مسؤولى در كشور آسانتر است. اگر يك وقت كسى بخواهد چيزى به من منعكس كند، اما نكند، تقصير از خودش است، والّا من ديدارهاى فراوان و حضورهاى زياد مردمى دارم. روزهاى دوشنبه - البته با قرار قبلى - عدّه زيادى از جاهاى مختلف و از قشرهاى گوناگون، با من ملاقات مى‌كنند. گاهى دانشجويان مى‌آيند، ديگران مى‌آيند؛ من خيلى ديدار دارم. به‌علاوه، در دفتر ما معاونت ارتباطات مردمى هست، كه هر روز صدها نامه - الان من آمارش را درست نمى‌دانم - از مردم مى‌گيرند و خلاصه مى‌كنند؛ خلاصه‌هايش را هم هر روز به صورت يك جزوه - يا به قول شما بولتن - براى من مى‌آورند؛ من هم تا آن‌جا كه وقت كنم، نگاه مى‌كنم. بنابراين، مى‌شود مطالب را منعكس كرد.
    جوّ شايعه‌پراكنى را كه در جامعه گسترش پيدا كرده است، چه كسى بايد از بين ببرد؟
    البته من نمى‌دانم كه از بين بردن شايعه به طور مطلق، اصلاً ممكن باشد، يا نه. بالاخره هميشه در جامعه شايعه هست؛ ليكن از يك طرف اگر مردمى كه هدف شايعه‌اند، هوشمندانه برخورد كنند و از طرفى هم اخبار صحيح از رسانه‌ها پخش شود، من گمان مى‌كنم زمينه شايعه به خودى خود از بين مى‌رود.
    در روز انتخابات دوم خرداد، منظور شما از اين‌كه فرموديد «هيچ‌كس براى من مثل هاشمى نيست» چه بود؟
    علّتش اين است كه آقاى هاشمى از سال 1336 - يعنى چهل‌ويك سال - با من همكارى و رفاقت دارد. رفاقت چهل‌ويك ساله، خيلى است؛ يعنى دو برابر عمر شما. حالا تصادفاً نكته جالبى وجود دارد. آن روزى كه من اين را گفتم، آقاى خاتمى كه انتخاب نشده بود. عجيب است كه آقاى خاتمى هم اتّفاقاً همين مقدار با من سابقه دارد؛ از سال سى و هفت. البته آن وقت ايشان كوچك بودند. سال 1337 كه من مى‌خواستم به قم بيايم، پدر ايشان، مرحوم آيةاللَّه خاتمى - كه مرد بسيار عزيز و بزرگى هم بود - مشهد بودند و ما با ايشان در آن‌جا آشنا شديم. ايشان و برادرانشان، پانزده، شانزده ساله بودند؛ من هم سنّاً خيلى از آنها بزرگتر نبودم - پنج، شش سال بزرگتر بودم - ليكن در آن سنين، پنج، شش سال كاملاً مشخّص است. با ايشان هم سابقه زيادى داريم. به‌هرحال، الان وضع خوب است. الان رئيس جمهورمان كاملاً به ما نزديك است و الحمدللَّه روابط فى‌مابين، بسيار خوب و صميمى است.
    نظر حضرت‌عالى در خصوص قرار دادن اولويّت براى ورود رزمندگان، بسيجيان و ايثارگران به دانشگاه و مقاطع بالاتر چيست؟ آيا بايد اين اولويّت جهت نيروهاى مخلص انقلاب هنوز هم اعمال شود؟
    چه اشكالى دارد؟ به نظر من، هيچ اشكالى ندارد. اميرالمؤمنين فرمود: «ولا يكوننّ المحسن و المسيئ عندك سواء». كسانى كه واقعاً به اين انقلاب و به اين كشور خدمت كردند، لب مرزها رفتند؛ ما گرفتيم خوابيديم، اما آنها رفتند جنگيدند؛ چه اشكالى دارد كه اولويّتى به اينها بدهيم؟
    البته اين اولويّت، به هيچ‌وجه نبايستى معيارهاى علمى را تحت‌الشّعاع قرار دهد. بايستى از لحاظ علمى رتبه بياورند؛ كسى بى‌سواد به دانشگاه نمى‌آيد. خوشبختانه همين‌طور هم بوده است. دو، سه سال پيش، براى من گزارشى آوردند، كه اين بچه‌هايى كه با همين سهميه‌ها به دانشگاه آمده‌اند، بعضيها از لحاظ رتبه علمى، در رتبه‌هاى خيلى بالا هستند. بايد هم همين‌طور باشد. به‌هرحال، به نظر من، اين اولويّت چيز خوبى است؛ چيز بدى نيست. اين، قدردانى از فداكارى است.
    لطفاً نظر خود را در مورد آينده فعاليتهاى سياسى دانشجويان و سمت و سوى اين حركات بفرماييد.
    من حرفم را در اين زمينه گفتم. ببينيد، من سه، چهار سال قبل از اين گفتم كه دانشجويان بايستى سياسى شوند؛ و بعد هم عليه كسانى كه دانشگاه را از سياست دور كردند، تعبير تندى كردم. يك سال بعد از آن، يا همان وقتها، در يك اجتماع دانشجويى گفتم كه اشتباه نكنيد؛ من كه مى‌گويم فعّاليت سياسى، معنايش اين نيست كه فعاليت سياسى حتماً بايد عليه دولت، عليه مسؤولان و عليه نظام باشد. بعضى از بدخواهان، فعاليت سياسى را اين‌گونه تعبير مى‌كنند. فكر مى‌كنند فعّاليت سياسى، يعنى سياسيكارى! اين، يك نوع سياسيكارى و يك نوع تقلّب است كه آدم تصوّر كند فعّاليت سياسى در دانشگاه، فقط با بدگفتن و با فحّاشى كردن و با اهانت كردن به اين و آن حاصل مى‌شود؛ نه. فعّاليت سياسى، براى پيدا شدن قدرت تحليل در دانشجوست. اين دانشجو اگر قدرت تحليل سياسى نداشته باشد، فريب مى‌خورد و فريب خوردن دانشجو، درد بزرگى است كه تحمّلش خيلى سخت است. بالاخره اگر دانشجويان بخواهند قدرت تحليل پيدا كنند، بايد فعّاليت سياسى بكنند؛ بايد سياست را بخوانند، بنويسند، بگويند، مذاكره و مباحثه كنند. تا اين كار نشود، دانشجويان توانايى پيدا نمى‌كنند. عقيده من، هنوز هم همين است.
    لطفاً ويژگيهاى دانشگاه اسلامى را كه مدّ نظر حضرت‌عالى است، بيشتر تشريح فرماييد.
    من در اين زمينه، چند سخنرانى كرده‌ام و اين‌طور هم نيست كه حالا بشود در دو كلمه گفت. من به طور خلاصه دانشگاه اسلامى را دانشگاهى مى‌دانم كه در آن، علم يك ارزش حقيقى است. آدم علم را براى گرده نانى كه از آن طريق مى‌شود به دست آورد، تحصيل نمى‌كند. ببينيد، نبىّ‌اكرم مى‌فرمايند: «اطلبوا العلم ولو بالصّين». يعنى با شرايط آن روز، اگر لازم است از حجاز به چين برويد تا علم به دست بياوريد، برويد. آن روز براى چقدر پول و چقدر درآمد ممكن بود يك نفر سوار شتر يا سوار كشتى شود و به چين برود؟! مگر امكان دارد چنين تلاشى در مقابل درآمد مادّى باشد؟! اين معنايش آن است كه علم ارزش است. اين در دانشگاه اسلامى بايد باشد.
    شما بايد علم را دوست بداريد، ارزش بدانيد، آن را براى خدا و با نيّت خالص دنبال كنيد. ضمناً عزيزان من! بايد به تهذيب نفس بپردازيد و بنيانهاى اخلاقى را در خودتان تقويت كنيد. براى يك كشور، عالم و محقّق و پژوهشگر و نابغه، ثروت خيلى بزرگى است؛ اما به شرط اين‌كه در او بنيانهاى اخلاقى استوار باشد؛ وجدان اخلاقى زنده باشد، والّا آن علم به درد نمى‌خورد.
    شما مى‌دانيد كه در زمان رژيم گذشته، در همين دانشگاههاى ما، چقدر بچه‌ها تحصيلات انجام دادند؛ استعدادهاى خوبى هم داشتند، اما بعد هم گذاشتند به خارج رفتند و نوكر فلان دولت خارجى كه عليه ملتشان كار مى‌كرد، شدند! نان اين ملت را خوردند، در دانشگاه اين ملت درس خواندند؛ اما رفتند نوكر آنها شدند و تا آخر عمرشان آن‌جا ماندند. اين، نداشتن وجدان اخلاقىِ بيدار است. البته حالا اگر بخواهيم دو كلمه بگوييم، اين مطالب مى‌شود، والّا اگر بخواهيم به تفصيل بگوييم، يك ساعت طول مى‌كشد.
    در رمضان سال هفتاد و شش، در خدمت جناب آقاى ابوترابى به مكّه مشرّف شديم. زيارت خانه خدا در اين‌جانب انقلابى به وجود آورد. من عقيده دارم كه اگر از استادان علوم پايه و فنّى، مهندسى نيز در مسائل فقهى استفاده شود، اين امر مى‌تواند ديدگاه جديدى در مسائل فقهى، به‌ويژه بحث خداشناسى ايجاد كند. ضمناً اساتيدى كه اشتياق زيادى جهت مشرّف شدن به مكّه مكرّمه براى حج تمتّع دارند، بتوانند از اين فيض هم بهره‌مند شوند.
    حالا شما كه مى‌گوييد به مكّه رفته‌ايد، راهش را هم پيدا كرده‌ايد - آقاى ابوترابى - به من چه كار داريد؟! معلوم مى‌شود كليد اين كار دست آقاى ابوترابى است. كاش ايشان مى‌توانستند بنده را هم به مكّه ببرند! من در همه عمرم، يك بار به مكّه مشرف شده‌ام؛ آن هم ده روز. از اوّل تا آخر كه رفتيم و برگشتيم، ده روز بود. حالا شما كه الحمدللَّه رفتيد و يك ماه هم آن‌جا مانديد، حتماً از ما بيشتر فيض برديد.
    و اما در مورد استفاده از اساتيد و از دانشهاى گوناگون در بحثهاى فقهى. البته بحث خداشناسى، بحث كلامى است - بحث فقهى نيست - ولى به‌هرحال استفاده از اينها، حرف درستى است و خيلى خوب است و معنايش استفاده از تخصّصها براى شناختن موضوعات است.
    يكى از كمبودهاى اساسى فقه ما، ضعف معرفت به موضوعات است؛ چون حكم فقهى، حكمى كلّى است كه بر روى موضوع سوار مى‌شود؛ به يك موضوع تعلّق پيدا مى‌كند. اگر فقيه موضوع را نشناسد، در شناخت حكم و در تطبيق، اشتباه خواهد كرد؛ كمااين‌كه مثلاً در زمينه مسائل مالى، بعضيها پول را نمى‌شناسند، اعتبار بانكى را نمى‌شناسند، بانك را نمى‌شناسند؛ در نتيجه حكم رباى قرآنى را درست نمى‌فهمند و ممكن است طور ديگرى فتوا بدهند. اين يك مثال است؛ مثالهاى فراوان ديگرى هم وجود دارد. موضوع‌شناسى، خيلى خوب است؛ من استقبال مى‌كنم. اين كار خوبى است؛ البته راهش ارتباط با حوزه قم است. خوب است جناب آقاى ابوترابى اين زحمت را هم بكشند و اين برادران را كه به اين كار علاقه‌مند هستند، با حوزه قم و مديريّت قم آشنا كنند.
    لطف فرموده، اولويّتهاى سياسى، فرهنگى در دانشگاهها و راهكارهاى صحيح حركتهاى دانشجويان مسلمان انقلابى را در رسيدن به آنها بيان فرماييد.
    بحث سياسى را كه فكر مى‌كنم گفتم. به نظر من، اولويّتهاى سياسى امروز، نبايد موضوعات را مشخّص كند؛ روشها را بايد مشخّص كند؛ موضوعات خيلى تفاوتى نمى‌كند. به نظر من، بحثهاى سياسى دانشجويان خوب است. بحث كنند؛ منتها بحثهاى جستجوگر و كاوشگر، نه بحثهاى فرمايشى. ما مثلاً به بعضى از شخصيتها يا افراد يا مقاماتى كه همه چيز را فرمايشى بيان مى‌كنند، اعتراض مى‌كنيم؛ اما بعد ناگهان مى‌بينم كه فلان دانشجو در يك گردهمايى، اجتماع كوچك يا بزرگ، يك فرمايش صادر مى‌كند! اگر فرمايش بد است، همه جا بد است. بحث دانشجويى بايد باز، قابل كشش، قابل انعطاف، قابل كم و زياد شدن باشد، تا در نتيجه قدرت تحليل سياسى دانشجو بالا برود. هدف بحثهاى سياسى دانشجويى بايد همين باشد تا دانشجو بتواند قدرت تحليل سياسى پيدا كند. در مورد مسائل فرهنگى هم همين‌طور است. حالا اگر وارد اين بحث شويم، خيلى طول مى‌كشد؛ اينها بحثهاى طولانى است.
    تشكّلهاى اسلامى دانشگاهها و همچنين نهادهاى فرهنگى، عموماً كارهاى يكديگر را خنثى مى‌كنند. غالب وقت اين عزيزان صرف اين مى‌شود كه پاسخهاى سياسى يكديگر را بدهند و در بسيارى موارد صرف اين مى‌شود كه به يكديگر بپردازند، نه به موضوع اصلى فرهنگى و دردهاى اصلى جامعه. گاهى هم در اين راه، قربة الى‌اللَّه از بزرگترين معاصى نيز دريغ نمى‌كنند! اگر لازم مى‌دانيد، توضيحاتى را ارائه فرماييد.
    فكر مى‌كنم طرح همين مسأله، پاسخهاى خودش را هم با خودش دارد. اين چيزهايى كه ذكر شد، و اين برادرمان دردمندانه آنها را نوشتند، به نظر من همه‌اش درد است، همه‌اش بد است. نبايد با هم دربيفتند، نبايد كارهاى هم را خنثى كنند، نبايد به هم بپرند، نبايد انتقام‌كشى كنند، نبايد با بداخلاقى با هم برخورد نمايند. بچه‌هاى مسلمان بايد اين‌طور رفتار كنند.
    به نظر مى‌رسد بعضى از كارهاى فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى در جامعه ما، مبناى علمى ندارد و خيلى ساده مى‌توان با مشاركت دانشجويان در بعضى از امور، جلوِ مشكلات و احياناً اسراف و تبذير را گرفت. اصولاً نقش دانشجويان را در زمينه مشاركت ملى و اجتماعى چگونه ارزيابى مى‌كنيد؟
    دانشجويان يكى از قشرهاى زنده و فعّال و بانشاطند. در قضاياى اجتماعى و سياسى هم بايد همين‌طور زنده و فعّال و بانشاط شركت كنند. خيلى خوب است كه در قضاياى مختلف، مسائل سياسى جامعه، در انتخابات، راهپيماييها، موضعگيريها، بخصوص موضعگيريهايى كه در زمينه مسائل جهانى و بين‌المللى است و خيلى هم مهمّ است، دانشجو فعّال باشد. اما اين‌كه مى‌گوييد مبناى علمى ندارد، خوب است كه داشته باشد. حالا من در آن مورد نظرى ندارم.
    عمده‌ترين وظيفه جوانان حزب‌الّلهى و انقلابى چيست؟
    به نظر من، جوانان انقلابى دانشگاه - چون بحث دانشجو را داريم - سعى كنند خوب درس بخوانند؛ خوب فكر و معرفتشان را بالا ببرند. سعى كنند در محيط خودشان اثر بگذارند؛ فعال باشند، نه منفعل؛ روى محيط خودشان، اثر فكرى و روانى بگذارند. اين شدنى است. يك جوان گاهى اوقات مى‌تواند مجموعه پيرامونى خودش را - كلاس را، استاد را و حتّى دانشگاه را - زير تأثير شخصيت معنوى خودش قرار دهد. البته اين كار با سياسيكارى به‌دست نمى‌آيد؛ با معنويت به‌دست مى‌آيد، با صفا به‌دست مى‌آيد، با استحكام رابطه با خدا به‌دست مى‌آيد. عزيزان من! رابطه با خدا را جدّى بگيريد. شما جوانيد؛ به آن اهميت بدهيد، با خدا حرف بزنيد، از خدا بخواهيد. مناجات، نماز، نماز با حال و با توجّه، براى شما خيلى لازم است. مبادا اينها را به حاشيه برانيد.
    دانشجوى سال دوم يكى از دانشگاهها هستم كه علاقه‌ى شديدى به علوم اسلامى دارم و آينده خود را يك اسلام‌شناس و مبلّغ مى‌خواهم. بعضى مى‌گويند اوّل ليسانس بگير، بعد به حوزه برو. شما چه توصيه‌اى مى‌فرماييد؟ آيا اوّل ليسانس بگيرم، بعد به حوزه بروم؟ يا فوق ليسانس بگيرم، بعد به حوزه بروم؟ يا دكترا بگيرم، بعد به حوزه بروم؟ يا اصلاً به حوزه نروم؟ يا الان به حوزه بروم؟
    بعضى از برادران دانشجو به حوزه رفتند، تحصيلات حوزه‌اى را دنبال كردند، به مقامات عالى هم رسيدند؛ خيلى هم خوب بوده است. البته فكر مى‌كنم بعضى از آنها در پايان مقطع كارشناسى رفتند؛ بعضى هم در مقطع كارشناسى ارشد رفتند؛ بعضى هم هستند كه الان طلبه‌اند و مشغول تحصيلات دانشگاهى. خيلى هم خوبند؛ البته قدرى سخت است.
    اما اين برادرى كه از من سؤال كردند و گفتند «علاقه دارم»، من فكر مى‌كنم كه به ظرفيتها و شوق و استعداد خودشان نگاه كنند؛ چون از بر نمى‌شود قضاوت كرد. من نه شما را على‌الظّاهر ديده‌ام، نه استعدادهايتان را مى‌شناسم؛ بنابراين براى قضاوت در اين مورد، خيلى معلوم نيست من صلاحيت داشته باشم. شما نگاه كنيد ببينيد اگر واقعاً شوق و علاقه زيادى داريد، رشته‌تان هم يك رشته مورد علاقه‌تان نيست، مى‌توانيد الان رها كنيد برويد. البته حالا كه در كنكور شركت كرده‌ايد و به دانشگاه آمده‌ايد و لابد چند ترم را هم گذرانده‌ايد، حيف است كه تمام نكنيد. به نظر من، بد نيست درستان را تمام كنيد و حداقل مدرك كارشناسى را بگيريد. اما اگر مى‌بيند نه، شوقى چندانى نداريد، يا ترديد داريد، حالا بگذاريد جلو برويد، بعداً تصميم‌گيرى خواهيد كرد.
    والسّلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته‌
    khamenei.ir

    به کمال عجز گفتم : که به لب رسيد جانم
    به غرور و ناز گفتي : تو مگر هنوز هستي؟!






    بعداز اين لطفي ندارد حکـمراني بر دلم
    شهر ويـران گشته فرماندار مي خواهد چه کار . . .

  2. # ADS
    Circuit advertisement
    تاریخ عضویت
    Always
    محل سکونت
    Advertising world
    نوشته ها
    Many
     

+ ارسال نظر

اطلاعات موضوع

کاربرانی که در حال مشاهده این موضوع هستند

در حال حاضر 1 کاربر در حال مشاهده این موضوع است. (0 کاربران و 1 مهمان ها)

موضوعات مشابه

  1. پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 20-09-2012, 15:34
  2. مختصری درباره همسر و فرزندان امام هادی (علیه السلام)
    توسط خادم الزینب در انجمن امام هادی (ع)
    پاسخ: 0
    آخرين نوشته: 15-04-2012, 20:51
  3. چرا جبهه متحد اصولگرایان؟
    توسط محب المهدي (عج) در انجمن اخبار سیاست داخلی
    پاسخ: 2
    آخرين نوشته: 23-02-2012, 06:31
  4. غيبت امام عصر(عج) در روايات
    توسط mahdishata در انجمن امام زمان عجل الله تعالی فرجه
    پاسخ: 1
    آخرين نوشته: 01-09-2011, 22:00
  5. اصحاب و ياران مهدي( عج) چه كساني هستند و چگونه به امام ملحق مي شوند؟
    توسط monji_2008 در انجمن امام زمان عجل الله تعالی فرجه
    پاسخ: 2
    آخرين نوشته: 11-02-2011, 12:37

مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را دارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •